Vrapçişte’nin, eski adıyla Raptiştah’ın, yüzyıllara uzanan geçmişini bugüne taşıyan önemli yapılardan biri Eski Cami’dir. Kitabeleri, tarihî minaresi ve çevresinde biriken hatıralarıyla bu yapı yalnızca bir ibadet yeri değil; Vrapçişte’nin Osmanlı döneminden günümüze ulaşan hafıza noktalarından biridir.
Kuzey Makedonya Kitabeleri adlı akademik çalışmada yapı doğrudan “Vrapçişte (Raptiştah) Köyü Eski Camii” başlığı altında ele alınır ve Vrapçişte’de mevcut üç caminin en eskisi olarak tanımlanır.
01
İLK KURULUŞ
Caminin ilk yapısı ve Mustafa Paşa
Eski Cami’nin ilk olarak hangi tarihte inşa edildiğini bugün kesin biçimde gösteren bir kuruluş kitabesi bilinmemektedir. Akademik çalışma, caminin ilk olarak Mustafa Paşa tarafından yaptırıldığına inanıldığını kaydeder.
Yerel tarih derlemelerinde isim zaman zaman Kara Mustafa Paşa biçiminde verilir ve ilk yapının küçük bir mescit olduğu anlatılır. Ancak bu ayrıntıları kesinleştirecek erken tarihli bir vakfiye veya doğrudan Osmanlı arşiv belgesi henüz ortaya konmuş değildir.
Vrapçişte genel görünümü.
02
BELGELİ DÖNÜM NOKTASI · 1854–1855
İlyas Ağa Aruç ve tarihî onarım
Eski Cami tarihindeki en güçlü belgelerden biri 1854–1855 tarihli kitabedir. Kitabe, daha önce var olan yapının bu dönemde onarıldığını veya kapsamlı biçimde yenilendiğini gösterir.
Akademik çalışmada onarım İlyas Ağa Aruç ile ilişkilendirilir. Kitabenin transkripsiyonunda “Süleyman oğlu İlyas Ağa” ifadesi yer almaktadır.
Bu tarih, daha eski olan yapının belgelenmiş bir onarım safhasıdır.
03
MİNARENİN HİKÂYESİ · 1973
Hacı Mevâhib ve Kemal Efendi’nin kitabesi
Kemal Efendi’nin 1973 yılında kaleme aldığı kitabeye göre minarenin yaptırıcısı Abdurrahim Efendi oğlu Hacı Mevâhibdir. Kitabede minare övgüyle anlatılır ve yapılan hayrın sahibine ahiret nimeti getirmesi temenni edilir.
“Minaren bir şâheser oldu…”1973 tarihli minare kitabesinden kısa ifade · Kemal Efendi
Akademik çalışmada bu kitabenin üzerinin daha sonraki yıllarda sıvandığı bilgisinin alındığı da belirtilir. Kitabenin sıvanmadan önce çekilmiş bir fotoğrafının bulunması Vrapçişte Hafızası açısından son derece değerli olacaktır.
04
CAMİ ÇEVRESİ
Avludaki mezarlar ve aile hafızası
Yerel tarih derlemeleri, Eski Cami avlusunda eski mezar taşlarından oluşan bir cami mezarlığının bulunduğunu aktarır. Bu bilgi burada yerel tarih kaydı olarak değerlendirilmelidir.
Mezar taşları korunmuşsa üzerlerindeki isimler, baba adları, unvanlar ve tarihler geçmişte Vrapçişte’de yaşamış ailelerin hikâyelerini aydınlatabilecek birincil malzeme niteliği taşır. Taşların tek tek fotoğraflanması ve Osmanlıca metinlerinin okunması, ileride yapılabilecek en değerli Vrapçişte Hafızası çalışmalarından biri olacaktır.
05
YAŞAYAN HAFIZA
Bir caminin içinde saklanan Vrapçişte tarihi
Bugün Eski Cami’nin hikâyesine baktığımızda tek bir yapıdan daha fazlasını görürüz: Mustafa Paşa hakkında kuşaktan kuşağa aktarılan hatırayı, 1854–1855’te İlyas Ağa Aruç ile belgelenen onarımı, Hacı Mevâhib’in minareye bıraktığı izi ve Kemal Efendi’nin kaleme aldığı kitabeyi.
Bütün bunlar bir araya geldiğinde Eski Cami, Vrapçişte tarihinin yalnızca bir parçası değil; belge, kitabe ve yerel hafızanın birlikte okunabildiği önemli bir tarih noktası hâline gelir.
VRAPÇİŞTE HAFIZASI ÇAĞRISI
Eski Cami’nin eski fotoğraflarını arıyoruz.
Özellikle eski minare, 1973 kitabesi, cami avlusu, mezar taşları ve onarım öncesi görüntüler çok değerli. Aile albümünüzdeki tek bir fotoğraf bile kaybolmuş bir ayrıntıyı yeniden ortaya çıkarabilir.
BAŞLICA KAYNAKLAR
Okuyucu kaynağa ulaşabilsin.
YEREL TARİHRaptiştah yerel tarih derlemesiMustafa Paşa anlatısı, 1854 onarımı ve cami avlusundaki mezarlık hakkında yerel kayıt. ↗
GÖRSEL ARŞİVVrapçişte panoraması · Rašo, 2013Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0. Sayfadaki bağlamsal Vrapçişte/cami görüntüsü. ↗