Bir yerin hafızası yalnızca binalarda ve fotoğraflarda değil, insanların kullandığı kelimelerde de yaşar. Vrapçişte Türkçesi, Balkan Türkçesinin yerel söyleyiş özelliklerini ve kuşaktan kuşağa aktarılan sözlü kültürü günümüze taşıyan önemli bir mirastır.
Nazım İbrahim’in 2014’te yayımlanan akademik çalışması Vrapçişte’de kullanılan atasözlerini doğrudan yerel söyleyişleriyle kayıt altına alır.
01
SÖZLÜ HAFIZA
308 atasözü kayıt altına alındı
Çalışmada toplam 308 atasözü yer alır. Yazar bunların 203’ünü 1995–1996 yıllarında hazırladığı “Vrapçişte ve Çevresi Türk Ağzı” çalışması sırasında derlediğini, diğer 105 örneği ise sonraki yıllarda farklı kişilerden işiterek kaydettiğini açıklar.
Bu sayı bize yalnızca zengin bir atasözü hazinesi olduğunu değil, Vrapçişte Türkçesinin akademik olarak da belgelenmiş yaşayan bir ağız olduğunu gösterir.
02
YEREL SÖYLEYİŞ
Atasözü aynı, ses ve söyleyiş Raptiştah’a özgü
Araştırmacı, atasözlerini standart Türkçeye çevirmek yerine Vrapçişte’de söylendikleri ağız özellikleriyle vermeye çalıştığını belirtir. Bu yaklaşım, kelimelerin ses yapısını da kültürel mirasın bir parçası hâline getirir.
“Çocuk aglamase anasi emzırmes.”Vrapçişte ağzıyla kaydedilmiş örnek
Başka bir kısa örnek “Oyle başa oyle traş.” biçimindedir. Bu söyleyişler yalnızca atasözünü değil, yerel ses özelliklerini de geleceğe taşır.
03
NEDEN ÖNEMLİ?
Unutulan kelime, eksilen hafıza
Sözlü kültür kuşaktan kuşağa aktarılırken değişir. Bazı kelimeler günlük hayattan çıkar, bazı söyleyişler standart dile yaklaşır, bazı atasözleri ise tamamen unutulur. Bu nedenle büyüklerimizin kullandığı kelimeleri, deyimleri ve cümle yapılarını bugünden kaydetmek önemlidir.
- Eski kelimeler ve anlamları
- Aile içinde kullanılan deyimler
- Çocuk oyunlarının sözleri
- Mahalle ve tarla adlarının eski söylenişleri
- Lakaplar, dualar, beddualar ve gündelik ifadeler
04
GELECEK PROJESİ
Raptiştah sözlüğü oluşturabiliriz
Vrapciste.com’daki bu kayıt bir başlangıçtır. Ailelerden gelecek kelimeler ve ses kayıtlarıyla ileride aranabilir bir “Raptiştah Türkçesi Sözlüğü” oluşturulabilir. Her kelimeyi anlamı, örnek cümlesi, kimden derlendiği ve mümkünse ses kaydıyla saklamak hedeflenebilir.
DİL HAFIZASI ÇAĞRISI
Büyüklerinizden duyduğunuz eski kelimeyi bize gönderin.
Kelimenin anlamını, kimden duyduğunuzu ve mümkünse bir örnek cümleyi de ekleyin. Raptiştah’ın dilini birlikte koruyalım.
ANA KAYNAK